كد مطلب: 23610
26 دی 1394 ساعت 09:48

به مناسبت 26 دی، روز فرار شاه معدوم/ طنز درباره شاهی كه شین ندارد!

نگاهی به چند كتاب انتشارات سوره مهر درباره شاه مخلوع و فرار او از ایران

پایگاه خبری حوزه هنری: 26 دی ماه 1357، برای ما ایرانی ها روز سرنوشت سازی است. در این روز تاریخی، محمدرضا شاه پهلوی مجبور به فرار از ایران می شود و به فاصله كوتاهی پس از آن، انقلاب اسلامی ایران به پیروزی می رسد. به این واقعه در كتاب های مختلفی از جنبه های گوناگون تاریخی، تحلیلی و داستانی پرداخته شده است. انتشارات سوره مهر حوزه هنری نیز كتاب های پرفروشی را با محوریت انقلاب اسلامی ایران و فرار شاه منتشر كرده كه در این یادداشت به برخی از مهم ترین و پرمخاطب‌ترین این آثار اشاره می شود.

شاه بی شین

روایت غالب در رمان «شاه بی‌شین» نوشته محمدكاظم مزینانی، روایت دوم شخص است كه فضای گسترده‌ای از رمان را از آن خود كرده و به بازگویی زندگی شاهنشاه ایران می‌پردازد؛ از روزی كه پدر با چكمه‌های خود پا به خانه می‌گذراد و خبر شاه شدن خود را می‌دهد تا روزی كه این شاه از سر آوارگی از كشوری به كشور دیگر پناهنده می‌شود ... این روایت كه به مانند همزادی برای شاه، او و اطرافیانش را دنبال می‌كند صرفا در دست شاه باقی نمی‌ماند و همسرش‏ فرح نیز بخش اندكی از بازگویی این تاریخ را عهده‌دار می‌شود؛ از روزهای فقر و فلاكت در پاریس تا مبدل شدن به زن اول دربار و شركت در امور فرهنگی و ... .

 در كنار این روایت اصلی، روایت دیگری وجود دارد كه به توصیف خانواده‌ای تهیدست در یكی از روستاهای دامغان می‌پردازد؛ خانواده‌ای كوچك در یك محیط روستایی و به دور از هیاهوی پایتخت و فضای شهری. این روایت كه در تضاد با روایت اول قرار دارد، تلاش می‌كند فاصله میان دربار پادشاه و مردم جامعه، افزایش نارضایتی و اعتراض و در ادامه انقلاب مردم ایران را به نمایش بگذارد.

 این رمان در 20 فصل نوشته شده‏ و محوریت ماجراهای آن مربوط به زندگی شاه مخلوع (محمدرضا  پهلوی) است كه از زمان تولد تا مرگ او را روایت می‌كند. داستان از زمان عمل جراحی شاه در مصر شروع می‌شود و سپس با نگاهی به گذشته، از كودكی تا لحظه مرگ محمدرضا از زبان او روایت می‏‌شود. محمدكاظم مزینانی برای تنوع بخشیدن به اثر خود، این زندگی به ظاهر پرطمطراق، اما كسالت‌آور را از زاویه دیدهای مختلف روایت كرده تا فصل‌های مختلف رمان برای خواننده جذابیت لازم را داشته باشد.

آه با شین

كتاب «آه با شین» نوشته محمدكاظم مزینانی نیز روایت فعالیت یك مبارز انقلابی چپ با فضای فكری كمونیستی است كه از دهه 20 شمسی و بدو تولد شخصیت اصلی داستان آغاز می شود و تا سال 90 ادامه دارد. در این رمان به نوعی به تناقضات و تفاوت های نسلی بین شخصیت اصلی و فرزندش اشاره شده است. این رمان كه برگزیده جشنواره داستان انقلاب است به عنوان رمان برگزیده جایزه جلال كه گران‌ترین جایزه ادبی كشور محسوب می شود نیز معرفی شده است.

در بخش هایی از این كتاب می خوانیم: ... نطفه شازده در همین عمارت كاشته شده بود، در همین اتاق پنج دری، پای طاقچه های گچ بری شده و سقف آینه كاری، مثل نطفه یك دختر و هفده پسر دیگر، از زن های صیغه ای و عقدی، آسمان اعیانی عمارت، زن هایی با پیراهن حریر عروسی و یقه دالبردلبرانه، روی قالیچه ای تركمنی كه دو تا غزال از دویست سال پیش میان رج های ابریشمی آن گیر افتاده بودند و هرچه می دویدند به جایی نمی رسیدند ...

طنز درباره پهلوی

محمدعلی علومی در «طنز درباره پهلوی»، آثار طنز‌پردازان مطرح كشور را از دوره پهلوی اول تا انقلاب اسلامی گردآوری كرده است. او در این كتاب دست به انتخاب اشعار و متون طنزی زده كه دارای بار مفهومی اجتماعی و سیاسی هستند و رفتارها و سیاست‌های رژیم پهلوی را در خود منعكس می‌كنند؛ در عین حال فخیم، فاخر و آموزنده نیز به شمار می‌آیند.

وی همچنین در این كتاب در كنار انتخاب و بازنشر این مطالب طنز، به ارائه یادداشتی از نقطه نظر شخصی خود درباره تحلیل آن متن نیز پرداخته و به گفته خود در مقدمه كتاب سعی كرده رویكرد مفهومی و محتوایی را در نقد و بررسی آثار ارائه شده در كتاب برگزیند.

این كتاب، آثار طنز‌پردازانی از دوران پهلوی اول و دوم و دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی را در بر می‌گیرد و بیشتر حول موضوعاتی چون جنبش ملی شدن صنعت نفت، كودتای 28 مرداد، اصلاحات ارضی، زنان و موضوعاتی مشابه است.

شاهنشاه در كوچه دلگشا

كتاب شاهنشاه در كوچه دلگشا، نوشته محمدعلی علومی، داستان طنزی درباره روابط پنهانی رضاشاه‏ پهلوی با اشخاص متعدد و كشورهای دیگر است. صحبت‌های شاه با شوستر، نیكسون، زنان دربار و شخصیت‌های‏ سیاسی سایر كشورها، اوضاع سیاسی و مبارزات مردم، مذاكرات با رجال سیاسی ایران از جمله هویدا، تیمسار نصیری، شب ‏نشینی‏ ها و قمار درباریان، سفر هفت ساعته شاه به زمان آینده ‏و مشاهده مبارزات مردم و... از جمله مواردی است كه به صورت‏ طنز در این داستان آمده است.

این كتاب درباره وقایع تاریخ معاصر ایران مانند كودتای 28 مرداد 32 و عملیات آژاكس است. به شاه خبر می‌دهند كه انگلستان قصد كودتا دارد و می‌خواهد سلسله جدیدی را حاكم كند. شاه به سبك شاه عباس با لباس مبدل به كرمان می‌رود، چون آنجا یكی از مراكز قدیمی نفوذ استعمار بریتانیا و مقر پلیس جنوب بوده است و به این ترتیب یك دیكتاتور با اقشار پایین جامعه همنشین می‌شود. فضای این رمان به فراخور موضوع، آمیخته‌ای از طنز و ترس است و از رهگذر این حالت گروتسك، به جهان داستان‌های كافكا نزدیك می‌شود.

عصر تباهی

مجموعه كاریكاتور عصر تباهی، تالیف مهدی امینی، در قالب هنر، پژوهش و اسناد جریان‌های مهم تاریخ ایران را از كودتای 28 مرداد سال 1332 تا 22 بهمن سال 1357 بازگو می‌كند. ترجمه متن این كتاب به زبان انگلیسی هم فرصتی برای معرفی و شناساندن این ابعاد تاریخی به سایر كشور‌های جهان است.

زمینه مجموعه كاریكاتور «عصر تباهی» تاریخی پژوهشی است و می توان گفت این مجموعه، اثر تازه‌ای در این زمینه است.

امینی، مولف این كتاب، درباره لزوم انتشار چنین مجموعه ای گفته است: تا به حال اگر آثار هنری و پژوهشی منتشر شده در قالب فرم بوده است. مقام معظم رهبری نیز بر استفاده از هنر تاكید زیادی داشته اند و احساس می كنم در این زمینه عقب هستیم و با توجه به آثاری كه غربی ها در زمینه تاریخ خود منتشر كرده اند خلاء بزرگی داریم. نمونه های آثار تاریخی وجود دارد كه هنرمندان دیگر كشورها تاریخشان را به طنز و كاریكاتور روایت كرده اند اما در كشور ما آثاری از این دست كمتر تالیف شده است.


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی :
وب سایت:
* متن نظر: