كد مطلب: 25991
16 خرداد 1395 ساعت 15:31

حركت روی خطوط حامل پژوهش/ معرفی كتاب‌هایی برای اهالی موسیقی

انتشارات سوره مهر بخشی از كتاب‌های پژوهشی خود را به موسیقی اختصاص داده و با بهره‌گیری از هنرمندان مجرب توانسته جنبه‌های پژوهشی این موضوع را بازشناسی كند.

پایگاه خبری حوزه هنری: پژوهش های صورت گرفته بر آثار به جا مانده از استادان بزرگ گذشته، شاخه ای از مجموعه كتاب های پژوهش موسیقی انتشارات سوره مهر حوزه هنری است. این پژوهش‌ها در واقع دیدگاه های سبك شناسانه داشته یا با هدف بازسازی و زنده كردن شیوه ای خاص صورت گرفته اند.

در ادامه، به معرفی برخی از این آثار می پردازیم كه می تواند مورد توجه هنرجویان و هنرمندان عرصه موسیقی قرار بگیرد.

 
كوچ (بررسی موسیقی اقوام و عشایر ایران)


ایران همیشه چهارراه بزرگ كوچ، اسكان و باز هم كوچ اقوام بی شماری بوده است. آنچه از این همه رفت و آمدهای بی نام و نشان باقی مانده، میراثی است كه این مردمان در قالب های فرهنگی، آیینی و هنری از خود به جا گذاشته اند. یكی از این میراث ها موسیقی است؛ یعنی موسیقی ناب قوم های كوچ نشین ایران. جهانگیر نصراشرفی در كتاب «كوچ» به این گونه موسیقایی ناب پرداخته و با وارد شدن به فرهنگ این اقوام شریف، پژوهشی جامع را درباره موسیقی آن ها ارائه كرده است.

او در ابتدای كتاب به سراغ یكی از غنی ترین موسیقی های قومی ایران یعنی موسیقی تركمن رفته و پیشینه این موسیقی و خاستگاه اجتماعی آن را تبیین كرده است. او همچنین منظومه های موسیقی تركمن را تشریح می كند و با آوردن نمونه های عینی این منظومه ها را به مخاطبش معرفی می كند.

این نویسنده در بخش دوم كتاب «كوچ» موسیقی مازندران را موشكافی می كند و تقریبا بیشتر منظومه‌های اصیل موسیقی مازنی را تجزیه و تحلیل می كند. اما یكی از بخش های مهم كتاب اشرفی، فصل سوم و یعنی نگاهی به منظومه های خراسان است. او در این بخش، با رویكردی ریزبینانه منظومه های بی نظیر استان خراسان را تشریح كرده است.


كتاب شناسی و مقاله شناسی موسیقی ایران به طریق توصیفی

سیدعلیرضا میرعلینقی از معدود منتقدان حرفه ای یا به عبارتی جزو اولین افرادی است كه نوشتن درباره موسیقی را به طور جدی ادامه داده است. تقریبا از همان روزهایی كه نوشتن درباره موسیقی را در مطبوعات آغاز كرد، شروع به تالیف و جمع آوری اطلاعات برای «كتاب شناسی و مقاله شناسی موسیقی ایران (به طریق توصیفی)» كرد و پس از 15 سال نتیجه زحماتش نمایان شد و مجلد اول این كتاب چاپ شد.

او در این كتاب تقریبا منابع مكتوب دورانی بین اسفند 1298 تا 1375 را مورد بررسی قرار داده و نتایج را در كتابش آورده است. جمع آوری چنین اطلاعات پرحجمی، كاری بسیار دشوار است اما میرعلینقی با تلاش های شایان وصف توانسته اطلاعات كتاب های موسیقی ایرانی را در یك مجموعه بگنجاند تا محققان و دانشجویان موسیقی را از سردرگمی برهاند.

این كتاب در قطع وزیری و 648 صفحه منتشر شده و اطلاعات وصفی آن به این شكل است كه در ابتدا نام نویسنده و بعد عنوان كتاب و انتشارات ذكر شده و در آخر هم سال تولید اثر مشخص شده است.


موسیقی حماسی ایران (گزیده مقالات)

این كتاب كه به كوشش محمدرضا درویشی گردآوری شده، شامل گزیده مقالات و نوشته هایی است كه هنگام برگزاری گردهمایی هنرمندان موسیقی حماسی ایران به دبیرخانه مركز موسیقی حوزه هنری رسیده بوده است. علاوه بر مقاله محمدرضا درویشی كه از چهره های سرشناس موسیقی نواحی ایران است، مقاله هایی از اساتید موسیقی و همین طور اساتید ادبیات كشور، زینت بخش این مجموعه است. از جمله این مقالات می توان به «موسیقی حماسی ایران» نوشته علی معلم دامغانی، «موسیقی حماسی گیلان» نوشته جهانگیر نصر اشرفی و «همه هستی ما حماسه است» نوشته سیدعلیرضا میرعلینقی اشاره كرد.

در بخشی از این كتاب 232 صفحه ای می خوانیم: «منظومه های حماسی بازتاب ناگفته ترین و زیباترین رویدادهای زندگی یك ملت است كه از صافی ذهن مردمان، راویان و ناقلان و خنیاگران گذشته و پالایش یافته است. این منظومه ها به خاطر آنكه در شكل غالب به صورت شفاهی انتقال می یابند، با گذشت زمان و با عبور از ذهن وقاد نقالان و راویان با حفظ مضمون و جوهر اصلی خویش پیرایه های چندی به آن ها افزوده شده و در جریان یك استحاله طولانی، رنگ افسانه ای به خود گرفته است.»


شرح ادوار صفی‌الدین ارموی

كتاب «شرح ادوار صفی‌الدین ارموی» از دیرباز در میان عالمان و عاملان اهل فن موسیقی به جهت جامعیت و اهمیت فوق العاده اش مورد توجه بوده و از آنجایی كه متن عربی آن برای فارسی زبانان به آسانی قابل استفاده نبوده، در دوره های مختلف ترجمه و شرح های متعددی از آن عرضه شد؛ اما بدیهی است كه بسیاری از الفاظ و اصطلاحات در این قبیل ترجمه ها، شرح ها به دلیل قدمتی كه دارند، برای فارسی زبانان امروز خالی از غرابت نیست. از این جهت شاید بتوان گفت كه كتاب حاضر اگرچه با رحلت نابهنگام سیدعباس معارف تقریبا ناتمام ماند، اما همین متن ناقص نیز بر دیگر شرح‌هایی كه از رساله ارموی طی چندین قرن نگاشته شده، مزیتی آشكار دارد.

این كتاب از دو بخش تشكیل شده است؛ باب اول گزارشی است از تاریخ موسیقی ایران از دیرباز تا عصر كنونی و باب دوم نیز به شرح ادوار اثر صفی الدین ارموی اختصاص دارد. مرحوم معارف با ترجمه و شرح ادوار را به طور مشخص از فصل دوم آن یعنی تقسیم دساتین آغاز كرده و تا پایان فصل نهم ادوار را به سرانجام رسانده است. پس از اتمام شرح فصل نهم، مولف فصلی باز كرده و به نقل عین عبارات بنایی (شاعر و موسیقی‌دان قرن نهم هجری) درباب شعب بیست و چهارگانه پرداخته است و در انتها با توضیحاتی درباره یك گاه و دو گاه و سه گاه و ... باب دوم نیز خاتمه می پذیرد.


سیری در رساله‌های موسیقی

كتاب «سیری در رساله‌های موسیقی» تالیف حسین محمدزاده صدیق، به معرفی اجمالی رساله‌های علمی و فنی موسیقی فارسی دوره اسلامی با نگاهی گذرا به نخستین رسالات عربی موسیقایی و اشارتی به برخی آثار تركی فارسی نگاران می پردازد و در اصل با محتوایی درسی، برای دانشجویان دانشگاه های هنر و دلبستگان و كاوشگران متن شناسی آثار مكتوب تاریخ موسیقی پژوهشی تالیف شده است.

كتاب در دو بخش اصلی معرفی رساله های عربی و فارسی و گزیده های متون رساله های موسیقایی فارسی و دو بخش ضمیمه تدوین شده است و با توجه به گنجایش كتاب در هر بخش همه آنچه لازمه دانستن است، به ایجاز و اختصار بیان شده است. بخش ضمیمه نخست، متن مصاحبه ای است كه پس از تكثیر درسنامه در سال 1378 در مطبوعات چاپ شده و بخش ضمیمه دوم متن مثنوی هفت جام اثر ملا محمد بن سلیمان فضولی، شاعر و موسیقی شناس سده دهم، را تشكیل می دهد كه از چاپ انتقادی دیوان وی برداشته شده است.

در این كتاب كه مجموعه ای كم نظیر درباره تمام رساله های معتبر موسیقی اصیل و ریشه دار ایرانی است، هشت بخش صناعت موسیقی در هفت بخش، دسته بندی مطالب رساله های موسیقایی، سبك شناسی نثر رساله های موسیقایی، رساله های عربی موسیقایی، رساله های فارسی موسیقایی، مصاحبه، گزیده های متون رساله های موسیقایی فارسی، پیوست و افزوده ها گنجانده شده است.


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی :
وب سایت:
* متن نظر: